Przejdź do treści

Szyfry monoalfabetyczne i polialfabetyczne

Szyfr może mieć więcej kluczy, niż ktokolwiek zdoła sprawdzić, a mimo to ulec zwykłemu liczeniu. Przełączaj szyfry poniżej i zobacz, co dzieje się z literami twojego tekstu.

reklama

Co to jest szyfr podstawieniowy?

Szyfr podstawieniowy zastępuje każdą literę czymś innym, a kolejność liter zostawia bez zmian. Szyfr przestawieniowy działa odwrotnie: zachowuje litery, ale zmienia ich kolejność. Większość tego, co znajdziesz na tej stronie, od szyfru Cezara po szyfr Vigenère’a, należy do pierwszej rodziny.

W tej rodzinie najważniejsze jest pytanie, ilu alfabetów używa szyfr. Ta różnica znaczy znacznie więcej niż liczba kluczy.

Szyfry monoalfabetyczne

Szyfr monoalfabetyczny stosuje jedno stałe podstawienie w całej wiadomości: jeśli E raz zamieni się w K, to zawsze będzie K. Należą tu szyfr Cezara, ROT13, Atbash i ogólny szyfr podstawieniowy z wymieszanym alfabetem.

Wykres powyżej pokazuje problem. Skoro dana litera ma zawsze to samo przebranie, liczby się nie zmieniają, tylko przechodzą na inne litery. Najczęstsza litera szyfrogramu najpewniej odpowiada najczęstszej literze języka. W polskim to zwykle A, I lub E.

Szyfry polialfabetyczne

Szyfr polialfabetyczny przełącza się w trakcie między kilkoma alfabetami, więc ta sama litera może za każdym razem wyglądać inaczej. W szyfrze Vigenère’a słowo-klucz decyduje o przesunięciu każdej litery. Wybierz Vigenère na wykresie powyżej, a słupki się spłaszczą, bo częste litery rozkładają się teraz na kilka innych.

Ten pomysł opierał się łamaczom przez około trzy stulecia. Szyfr opisano w XVI wieku i zyskał nazwę „le chiffre indéchiffrable”, aż Charles Babbage, a potem Friedrich Kasiski, który opublikował metodę w 1863 roku, pokazali, jak odczytać długość klucza z powtarzających się fragmentów. Gdy znasz długość, każda pozycja to zwykły szyfr Cezara.

Inne rodzaje szyfrów podstawieniowych

Szyfry homofoniczne

Częste litery dostają kilka różnych symboli, co wyrównuje liczby przy jednej stałej tabeli. Zdradzają je jednak pary liter, więc taki szyfr raczej opóźnia analizę częstotliwości, niż ją zatrzymuje.

Szyfry poligraficzne

Zastępują grupy liter zamiast pojedynczych znaków. Playfair z 1854 roku działa na parach, więc atakujący musi liczyć pary, a do tego potrzeba dużo więcej tekstu.

Maszyny wirnikowe

Enigma była szyfrem polialfabetycznym realizowanym przez maszynę: jej wirniki zmieniały alfabet przy każdym naciśnięciu klawisza. Złamali ją w 1932 roku polscy matematycy pod kierunkiem Mariana Rejewskiego, a Alan Turing i jego współpracownicy z Bletchley Park rozwinęli tę pracę w czasie wojny. Pomagała im wada konstrukcyjna: Enigma nigdy nie szyfrowała litery na nią samą.

Jak bezpieczny jest każdy z tych szyfrów?

Żaden nie chroni prawdziwych danych. Różnią się tylko tym, ile pracy wymaga ich złamanie.

Szyfr Klucze Jak go złamać
Atbash, ROT13 Brak Wystarczy rozpoznać szyfr i przeczytać wiadomość.
Cezar 25 Sprawdzić wszystkie przesunięcia.
Podstawieniowy Około 4 × 1026 Policzyć litery i sprawdzać domysły.
Vigenère 11 881 376 dla 5 liter Ustalić długość klucza, a potem policzyć litery na każdej pozycji.

Dlaczego więcej kluczy nie znaczy bezpieczniej

Wymieszany alfabet ma około 4 × 1026 możliwych kluczy, więc sprawdzanie ich po kolei odpada. Tyle że nikt nie musi tego robić. Analiza częstotliwości, opisana przez Al-Kindiego w IX wieku, atakuje bezpośrednio liczby liter, a rozpoznawanie wzorców uzupełnia resztę. Zwykle wystarczy kilkaset liter i praca ręczna.

Szyfr jest tak mocny, jak najkrótsza droga do jego złamania. Duża liczba kluczy jest konieczna, bo mała przegrywa z atakiem brute force, ale nie mówi nic o innych skrótach.

Podstawianie we współczesnym szyfrowaniu

Ten pomysł przetrwał w zupełnie innej postaci. AES, dzisiejszy standard, ma etap podstawiania, który zastępuje każdy bajt według stałej tabeli, a po nim etapy mieszające bajty, powtarzane przez wiele rund z dodawaniem klucza. Tego mieszania brakowało szyfrom klasycznym: zmiana jednej litery nigdy nie wpływała na pozostałe.

Najczęstsze pytania

Czy szyfr Cezara jest monoalfabetyczny?

Tak. Używa jednego stałego przesunięcia w całej wiadomości, więc dana litera zawsze zamienia się w tę samą inną literę.

Czy Vigenère jest bezpieczniejszy od zwykłego szyfru podstawieniowego?

Lepiej opiera się samemu liczeniu liter, mimo że ma mniej kluczy. Pada jednak, gdy znana jest długość klucza, szczególnie przy krótkim kluczu i długiej wiadomości.

Czy szyfr podstawieniowy jest dziś bezpieczny?

Nie. Używaj tych szyfrów do nauki i łamigłówek. Do prywatnych danych potrzebne jest współczesne szyfrowanie, na przykład AES.

Co dalej