Czym jest koło szyfru Cezara?
Koło szyfru Cezara, nazywane też tarczą szyfrującą, to dwa pierścienie z alfabetem osadzone na wspólnej osi. Na zewnętrznym szukasz liter tekstu jawnego, a z wewnętrznego odczytujesz szyfrogram. Wystarczy obrócić wewnętrzny pierścień i każda litera dostaje nową parę. Tak właśnie działa szyfr Cezara, tylko że tutaj przesunięcie alfabetu widać gołym okiem.
Jak działa koło szyfru Cezara?
- Obróć koło wewnętrzne na wybrane przesunięcie. Przy przesunięciu 3 pod literą A znajdzie się D.
- Znajdź pierwszą literę wiadomości na kole zewnętrznym.
- Zapisz literę, która stoi dokładnie pod nią na kole wewnętrznym.
- Tak samo postępuj z kolejnymi literami, nie ruszając koła. Spacje i znaki interpunkcyjne przepisujesz bez zmian.
Jak odszyfrować wiadomość za pomocą koła
Przy odszyfrowywaniu idziesz w drugą stronę: ustaw to samo przesunięcie, znajdź literę szyfrogramu na kole wewnętrznym i odczytaj tę, która stoi nad nią na zewnętrznym. Nie znasz przesunięcia? Obracaj koło, aż pojawi się sensowne słowo, albo skorzystaj z trybu łamania w naszym dekoderze szyfru Cezara. Całą metodę opisujemy w poradniku o łamaniu szyfru bez klucza.
Jak zrobić własne koło szyfrujące
Wystarczą kartka, nożyczki i pinezka. Ze sztywniejszego papieru koło posłuży dłużej.
- Wydrukuj szablon. Zawiera alfabet ustawiony w narzędziu, więc dla polskich znaków najpierw wybierz alfabet polski.
- Wytnij obie tarcze wzdłuż zewnętrznych okręgów.
- Przebij każdą tarczę w miejscu krzyżyka na środku.
- Połóż małą tarczę na dużej i połącz je tak, żeby mała mogła się swobodnie obracać.
Koło szyfrujące na lekcji
Na rzutniku koło sprawdza się dobrze, bo cała klasa śledzi tę samą literę. Prosty pomysł na zajęcia: uczniowie pracują w parach, jedna osoba szyfruje krótką wiadomość, druga ją odczytuje. Potem odbierz im informację o przesunięciu i zapytaj, ile prób wystarczy w najgorszym razie. Odpowiedź sama prowadzi do pytania, dlaczego ten szyfr jest słaby. Więcej pomysłów znajdziesz w artykule o szyfrze Cezara w edukacji.
Kto wynalazł koło szyfrujące?
Koło szyfrujące powstało długo po Cezarze. O nim samym wiemy tylko tyle, że około 2000 lat temu przesuwał litery, i nic nie wskazuje, żeby pomagał sobie kołem. Pierwszą znaną tarczę opisał w latach 60. XV wieku włoski uczony Leon Battista Alberti, który obracał ją w trakcie pisania, żeby zmieniać alfabet. Ten pomysł wraca później między innymi w szyfrze Vigenère’a. Więcej przeczytasz w historii szyfru Cezara.
Najczęstsze pytania
Ile ustawień ma koło szyfru Cezara?
W 26-literowym alfabecie użytecznych przesunięć jest 25. Przy przesunięciu 0 każda litera trafia sama na siebie, więc tekst się nie zmienia. W alfabecie polskim z 35 literami ustawień jest odpowiednio więcej.
Jakie ustawienie koła daje ROT13?
Przesunięcie 13 w alfabecie podstawowym. Poza zerem tylko przy nim szyfrowanie i odszyfrowywanie to ta sama operacja, dlatego ROT13 nie wymaga osobnego dekodera.
Czy koło działa z polskimi znakami?
Tak. Wybierz w narzędziu alfabet polski, a koło przerysuje się z literami Ą, Ć, Ę, Ł, Ń, Ó, Ś, Ź i Ż. Szablon do druku też uwzględni ten wybór.