Na czym polega rozpoznawanie wzorców
Szyfr podstawieniowy zamienia litery, a resztę zostawia prawie bez zmian. Jeśli odstępy zostały, nadal widać długość każdego słowa. Jeśli litera powtarza się w wyrazie, jej zamiennik powtarza się w tym samym miejscu. Rozpoznawanie wzorców polega na tym, żeby na tej podstawie zgadywać prawdziwe słowa, a potem sprawdzać każdy strzał na reszcie tekstu.
W szyfrze Cezara rzadko jest potrzebne, bo atak brute force ma do sprawdzenia tylko 25 przesunięć. Liczy się w szyfrze podstawieniowym, gdzie każda litera może oznaczać dowolną inną, a ręczne sprawdzenie wszystkich kluczy nie wchodzi w grę. Dobrze łączy się z analizą częstotliwości: liczenie podsuwa litery do sprawdzenia, a kształt słów pokazuje, czy pasują.
Przykład: odczytujemy wiadomość krok po kroku
Oto krótka wiadomość zaszyfrowana szyfrem podstawieniowym, z zachowanymi odstępami. Każdy krok korzysta z jednej wskazówki. Znak zapytania oznacza literę, której jeszcze nie znamy, a podświetlenie pokazuje litery odkryte w danym kroku.
ASXEM PTLZ V ZGKWOT Q ZGKWQ PTLZ V RGDX Powtarza się słowo
Jedno czteroliterowe słowo występuje dwa razy. Po polsku dobrym pierwszym strzałem jest JEST, co od razu daje cztery litery.
????? JEST ? T????E ? T???? JEST ? ????
Słowa z jednej litery
Po polsku jednoliterowe wyrazy to m.in. W, I, A, Z i O. Jeden stoi dwa razy przed kolejnym słowem, więc próbujemy W. Drugi łączy dwie części zdania, więc próbujemy A.
????? JEST W T????E A T???A JEST W ????
Dwie formy jednego słowa
Dwa słowa zaczynają się teraz od T i mają ten sam początek: T????E i T???A. To jeden wyraz w dwóch formach: TORBIE i TORBA.
????? JEST W TORBIE A TORBA JEST W ?O??
Reszty dopowiada sens
Zostają ????? na początku i ?O?? na końcu. Jeśli coś jest w torbie, a torba jest w ?O??, pasują KLUCZ i DOMU. Wiadomość brzmi: KLUCZ JEST W TORBIE A TORBA JEST W DOMU.
KLUCZ JEST W TORBIE A TORBA JEST W DOMU
Zacznij od częstych krótkich słów
Kilka krótkich słów wraca bez przerwy. Te należą do najczęstszych w dużym zbiorze polskich napisów filmowych:
| Długość | Częste słowa |
|---|---|
| 1 litera | w, i, z, a, o |
| 2 litery | to, na, że, do, co |
| 3 litery | nie, się, tak, jak, ale |
| 4 litery | jest |
Po polsku jednoliterowych słów jest kilka, więc są dobrą wskazówką, choć nie tak pewną jak po angielsku. Polskie znaki traktuje się tu różnie: szyfr może je zamieniać jak inne litery albo zostawiać bez zmian, a wtedy same zdradzają słowo.
Szyfr zachowuje kształt słowa
Zapisz pierwszą literę słowa jako A, kolejną nową jako B i tak dalej. MAMA to ABAB i taki kształt zostaje przy każdym kluczu podstawieniowym. Oto trzy słowa o charakterystycznym kształcie i przykładowa wersja zaszyfrowana:
| Słowo | Po zaszyfrowaniu | Kształt |
|---|---|---|
| MAMA | DQDQ | ABAB |
| OKNO | GAFG | ABCA |
| LEKKI | STAAO | ABCCD |
Pomagają też fragmenty słów. W polskim często wracają pary liter SZ, CZ i RZ, a wyrazy lubią kończyć się na -ANIE lub -ENIE. Jeśli te same litery szyfru zamykają wiele długich słów, sprawdź właśnie takie końcówki.
W szyfrze Cezara wystarczy jedno słowo
W szyfrze Cezara wszystkie litery przesuwają się o tyle samo, więc jedno rozpoznane słowo daje przesunięcie dla całej wiadomości. Weźmy taki tekst:
WR MHVW SURVWB VCBIU Drugie słowo może być słowem JEST. Wtedy M oznacza J, czyli jest o trzy miejsca dalej, a pozostałe litery się zgadzają. Cofnij wszystkie litery o trzy i wiadomość się otworzy.
Pokaż wiadomość
TO JEST PROSTY SZYFR
Poćwicz na dwóch wiadomościach
Spróbuj z ołówkiem, zanim otworzysz odpowiedzi. W obu tekstach zostały odstępy, a polskie znaki pominęliśmy.
Szyfr Cezara
AV UPL QLZA AV ZHTV JV AHTAV Dwuliterowe słowo występuje dwa razy. Sprawdź, czy to TO, a potem użyj tego samego przesunięcia dla reszty.
Pokaż odpowiedź
TO NIE JEST TO SAMO CO TAMTO
Szyfr podstawieniowy
US DKC JCIU UOYVDC K US JCIU FSJM OMVM Dwa słowa występują dwa razy. Zacznij od czteroliterowego, a potem przejdź do słowa z jednej litery.
Pokaż odpowiedź
TO NIE JEST TRUDNE I TO JEST MOJA RADA
Kiedy wzorce przestają pomagać
W krótkiej wiadomości może nie być ani jednego powtórzonego słowa, a nazwiska czy terminy techniczne zaburzają zwykłe nawyki języka. Jeśli usunięto odstępy lub podzielono tekst na równe grupy, najpierw trzeba znaleźć granice słów.
Szyfr wieloalfabetowy, taki jak szyfr Vigenère’a, zamienia tę samą literę na różne, co niszczy kształt słów, więc te wskazówki wracają dopiero po ustaleniu długości klucza. Współczesne szyfrowanie, np. AES, ukrywa te wzorce zupełnie, więc nic z tej strony nie otworzy zaszyfrowanego pliku ani hasła. Inne sposoby opisuje łamanie szyfru bez klucza.
Najczęstsze pytania
Na czym polega rozpoznawanie wzorców w kryptoanalizie?
Na wykorzystaniu tego, co szyfr zostawia na wierzchu: długości słów, powtórzeń liter i częstych wyrazów. Na tej podstawie zgaduje się fragmenty wiadomości i sprawdza te strzały.
Od jakich słów zacząć łamanie kryptogramu?
Od najczęstszych krótkich słów danego języka. Po polsku są to np. NIE, TO, JEST, a z jednoliterowych W, I i Z.
Czy to działa na szyfr Cezara?
Tak, jedno rozpoznane słowo daje przesunięcie. Równie szybko można jednak sprawdzić wszystkie 25 przesunięć, więc większe znaczenie ma to w szyfrach podstawieniowych.
Czy w ten sposób złamię współczesne szyfrowanie?
Nie. Współczesne szyfry, np. AES, ukrywają te wzorce, więc metoda działa tylko na szyfry klasyczne i łamigłówki.